Rất khó để liệt kê chính xác một danh sách cố định “những loại thực phẩm giả” vì các thủ đoạn làm giả thay đổi liên tục từng ngày. “Thực phẩm giả” ở đây thường rơi vào 3 dạng. Hàng nhái thương hiệu (bao bì giống hệt hãng nổi tiếng nhưng ruột là hàng kém chất lượng), hàng “phù phép” (thực phẩm ôi thiu được tẩm hóa chất để trông tươi ngon) và hàng giả nguyên liệu (dùng nguyên liệu rẻ tiền để giả làm nguyên liệu đắt tiền). Nội dung dưới đây sẽ là danh sách tổng hợp các nhóm thực phẩm và các hình thức làm giả/bẩn phổ biến nhất đã từng bị cơ quan chức năng, chính phủ hoặc báo chí đã lên tiếng cảnh báo.
Nhóm đồ uống & chất kích thích (Rất phổ biến)
Đây là nhóm bị làm giả nhiều nhất do lợi nhuận cao.
- Rượu ngoại giả: Vỏ chai thật thu mua lại, bơm rượu rẻ tiền hoặc cồn công nghiệp (Methanol) vào.
- Bia giả: Bia cỏ đóng vào chai bia thương hiệu lớn (Tiger, Heineken…).
- Cà phê trộn: Cà phê trộn đậu nành, bắp rang cháy, thậm chí từng có vụ trộn lõi pin (ở Đắk Nông nhưng phân phối đi nhiều nơi).
- Nước giải khát đóng chai: Nước ngọt pha từ đường hóa học và hương liệu không rõ nguồn gốc, đóng chai tại các cơ sở thủ công bẩn.
- Trà sữa trân châu giá rẻ: Sử dụng bột béo và trân châu từ nguyên liệu công nghiệp (polymer) không dùng cho thực phẩm.
Nhóm thực phẩm tươi sống (Hàng phù phép)
Nhóm này thường là hàng kém chất lượng được “trang điểm” lại.
- Thịt bò giả: Thực chất là thịt heo nái già hoặc thịt trâu được ngâm hóa chất, tiết bò và chất tạo mùi bò.
- Thịt heo dán keo: Các mảnh thịt vụn được dán lại bằng “keo thịt” để trông như một khối thịt nạc nguyên vẹn.
- Tôm bơm tạp chất: Bơm thạch (agar) hoặc nước vào tôm để tăng trọng lượng và làm tôm trông căng mọng.
- Mực tẩy trắng: Mực ôi thiu được ngâm Oxy già công nghiệp hoặc chất tẩy trắng để trông trắng nõn.
- Nội tạng (lòng, nầm, sách bò): Nhập lậu hàng thối rữa, sau đó ngâm chất tẩy trắng và chất khử mùi hôi.
- Gà nhuộm màu: Gà làm sẵn da vàng óng do nhuộm phẩm màu công nghiệp hoặc bột sắt.
- Thịt heo chứa chất tạo nạc (Salbutamol): Giúp heo nở mông vai, ít mỡ nhưng rất độc hại.
Nhóm đồ khô & gia vị
- Mực khô giả: Làm từ bã sắn, bột hoặc cao su cán mỏng, khi đốt có mùi khét lẹt như nhựa.
- Bò khô giả: Làm từ phổi heo hoặc xơ sắn tẩm ướp gia vị đậm để át mùi.
- Mật ong giả: Nấu từ nước đường phèn, phèn chua và hương liệu, không có chút phấn hoa nào.
- Tiêu xay giả: Trộn hạt tiêu lép với bụi gạch, bột pin hoặc các loại hạt khác xay nhuyễn.
- Bột ngọt (Mì chính) giả: Đóng bao bì Ajinomoto/Vedan nhưng ruột là mì chính xá (bao 25kg) kém chất lượng của Trung Quốc.
- Nước mắm hóa chất: Nước muối pha loãng cộng với hương liệu và chất tạo màu, không có đạm cá.
- Dầu ăn bẩn: Dầu thải thu gom từ các nhà hàng, được lọc lại bằng hóa chất để trong veo rồi bán lại.
- Ớt bột nhuộm màu: Pha bột gạch hoặc phẩm màu công nghiệp (Rhodamine B) để có màu đỏ đẹp, gây ung thư.
Nhóm thực phẩm chức năng & thuốc (Báo động đỏ)
Tại TP.HCM, thị trường này đang rất bát nháo, đặc biệt là kênh bán hàng online.
- Đông trùng hạ thảo giả: Làm từ bột gạo, thạch cao hoặc tơ nhân tạo.
- Yến sào giả: Yến vụn trộn với mủ trôm, nấm tuyết hoặc ngâm đường/nước để tăng trọng.
- Thuốc giảm cân: Chứa chất cấm Sibutramine (gây hại tim mạch) nhưng quảng cáo là thảo dược.
- Collagen/Vitamin xách tay: Hàng giả đóng gói tại biên giới, tem mác in nhòe nhoẹt.
Nhóm rau củ quả
- Rau muống bào: Ngâm hóa chất xanh (nhuộm vải) hoặc chất tẩy trắng để tươi lâu.
- Giá đỗ: Sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng Trung Quốc để giá mập, ít rễ và mọc siêu tốc.
- Trái cây ngâm hóa chất: Mít, sầu riêng non bị tiêm thuốc để chín ép; chuối ngâm hóa chất diệt cỏ để vỏ vàng đẹp.
Cách nhận biết và phòng tránh cơ bản
- Giá cả bất thường: “Của rẻ là của ôi”. Nếu thấy thịt bò, mực khô, hay rượu ngoại có giá rẻ hơn 1/2 so với siêu thị, 99% đó là hàng giả/kém chất lượng.
- Màu sắc quá sặc sỡ: Thịt quá đỏ, gà quá vàng, bún quá trắng (do chứa Tinopal/huỳnh quang) đều là dấu hiệu của hóa chất.
- Nguồn gốc: Hãy ưu tiên mua tại các hệ thống siêu thị lớn (Co.opmart, WinMart, Lotte…) hoặc các cửa hàng thực phẩm sạch có truy xuất nguồn gốc (QR Code).
- Cảm quan:
- Thịt giả bò khi ấn vào thường đàn hồi kém, màu đỏ bị rửa trôi ra tay.
- Mật ong thật khi nhỏ vào nước sẽ không tan ngay mà rơi xuống đáy cốc.
- Rượu thật tem mác sắc nét, lắc chai bọt khí bay lên đều và tan chậm hơn rượu giả.
