Đây là một câu hỏi chạm đúng vào “insight” (sự thật ngầm hiểu) cốt lõi của ngành bán lẻ nông sản tại Việt Nam. Nhìn bề ngoài, quả thực rất mâu thuẫn khi một đất nước nhiệt đới trái cây ê hề quanh năm lại chuộng bán trái cây nhập khẩu. Để bạn hiểu rõ ngọn ngành, chúng tôi sẽ bóc tách vấn đề này dưới góc độ kinh tế học và tâm lý học hành vi của người tiêu dùng. Cụ thể:
Tâm lý định vị phân khúc và văn hóa “Quà biếu”
Người Việt Nam có văn hóa biếu tặng rất mạnh (Lễ, Tết, giỗ chạp, thăm người ốm, gặp đối tác). Trong khi trái cây nội địa thường bị gắn mác “bình dân”, thì trái cây nhập khẩu (như Cherry Mỹ/Úc, Nho sữa Hàn/Nhật, Táo Envy, Dưa lưới Ichigo) lại mang định vị cao cấp, sang trọng. Người ta bán trái cây nhập khẩu để phục vụ cho nhu cầu mua để biếu chứ không chỉ là mua để ăn. Bao bì giỏ quà trái cây ngoại luôn trông bề thế và “được giá” hơn hẳn trong mắt cả người tặng lẫn người nhận.
Mua sự an tâm về an toàn thực phẩm
Đây là một thực tế hơi đáng buồn nhưng phải nhìn nhận thẳng thắn. Tâm lý người tiêu dùng trong nước từng bị ảnh hưởng bởi nhiều thông tin về trái cây tồn dư thuốc bảo vệ thực vật hoặc chất bảo quản (đặc biệt là hàng trôi nổi ở một vài chợ truyền thống). Trái cây nhập khẩu từ những quốc gia như Mỹ, Úc, New Zealand, Nhật Bản… phải trải qua các vòng kiểm dịch thực vật cực kỳ khắt khe. Chúng đều có tem nhãn rõ ràng (mã PLU/Price Look-Up – nhận diện trái cây nhập khẩu)), quét được mã vạch truy xuất nguồn gốc. Khách hàng chấp nhận trả giá cao để mua niềm tin và bảo vệ sức khỏe gia đình.
Bài toán biên độ lợi nhuận (Profit Margin)
Nếu xét trên góc độ của người kinh doanh (chủ shop, siêu thị), bán trái cây nhập khẩu mang lại lợi nhuận hấp dẫn hơn nhiều. Bán 1kg ổi, chôm chôm hay thanh long nội địa, người bán có thể chỉ lời vài nghìn đến chục nghìn đồng. Còn bán 1kg Cherry hoặc 1 chùm nho Mẫu Đơn, mức chênh lệch có thể lên tới 50.000đ – 100.000đ hoặc cao hơn. Dù rủi ro tồn kho lớn, nhưng tệp khách hàng sẵn sàng chi trả cao giúp cửa hàng tối ưu hóa được doanh thu trên cùng một diện tích mặt bằng.
Đa dạng hóa rổ hàng (Tính độc quyền khí hậu)
Việt Nam mạnh về trái cây nhiệt đới (sầu riêng, xoài, mít, thanh long…), nhưng không thể trồng (hoặc trồng không đạt chuẩn chất lượng cao) những loại trái cây ôn đới như Cherry, Kiwi, Việt quất, hay một số giống táo, lê đặc thù. Việc bán trái cây nhập khẩu giúp các cửa hàng lấp đầy khoảng trống thị hiếu này, mang lại những trải nghiệm vị giác mới lạ mà thổ nhưỡng trong nước không đáp ứng được.
Chuỗi cung ứng và Tỷ lệ hao hụt (Loss Rate)
Trái cây nhập khẩu thường được thu hoạch, đóng gói và vận chuyển theo hệ thống chuỗi lạnh (cold chain) chuẩn quốc tế từ nhà vườn nước ngoài đến tận tay nhà bán lẻ tại Việt Nam. Tuổi thọ và chất lượng quả được bảo đảm rất đồng đều. Trong khi đó, khâu sau thu hoạch và vận chuyển của nhiều loại trái cây nội địa đôi khi vẫn còn thô sơ, dẫn đến tỷ lệ dập nát, hư hỏng cao, gây rủi ro tài chính lớn cho người bán lẻ. Tóm lại, bán trái cây nhập khẩu ở Việt Nam không phải là bán “trái cây”, mà là bán quà tặng, sự an tâm, trải nghiệm mới lạ và là bài toán tối ưu lợi nhuận của nhà bán lẻ.
